Su Böreği “gerçekten” nedir?

Karnımız aç olduğunda kim fırından yeni çıkmış, altın sarısı kızarmış, mis gibi tereyağı kokan su böreğine veya hafif nemli yoğun bir kakaolu keke hayır diyebilir? Veya soslu, tereyağlı, kıtır pideli iskendere veya kurufasulye pilava?
 ..
O anda biz, biz olmaktan çıkarız, adeta içimizde başka biri kumandanımizi ele alır ve yiyeceğe gömülürüz 🙂 Karnımız aç  değilse bile tanıdık, bildik, bizi mutlu, güvende hissettiren yiyecekler önümüze konulduğunda çok zor hayır deriz, en azından birkaç lokma atarız ağzımıza… O anda herşey silinir, sadece yiyeceğe, aldığımız zevke odaklaniriz.
 ..
Farkındalıklı yeme (mindful eating) yiyeceklere başka bir açıdan, perspektiften bakabilmektir…  Adeta gözünüzün önündeki perdenin kalkmasıdır. Kendinizi dışardan seyretmektir… O an sadece önce aç olma deneyiminize sonra bedeninizin ihtiyacını sorgulamaya ve ona (bedeninize) “en iyi gelecek” yiyeceği, besini bulmaya odaklanmaktır.
 ..
Birden önünüzdeki dumanı tüten, mis kokulu, yumuşak su böreği başka bir şeye dönüşür… Onu farklı görürsünüz… Kimi önce duygusunu, hatırasını, özlemini görür sonra içindeki besinleri, kimi tam tersini… Besin olarak baktığımızda, çoğu faydalı besinlerinden arınmış, kan şekerinizi hızlıca yükseltip kısa süre sonra düşürerek tekrar acıkmanıza yol açacak GDO’lu buğday unu kullanılmış bir yiyecek görürüz. Duygu, hatıra olarak baktığımızda ise belki büyükannemizi görürüz, bizi sorgusuz sualsiz kabullenen, maydanozu sevmediğinizi bildiği için böreğin bir köşesine sade peynir koyan, yerini de kibrit çöpüyle işaretleyen, kimsenin o parçayı yememesi için atmaca gibi tepsiyi kollayan buyukannemizi… Simdiki hayatımızda arayıp bulamadığımız özeni, şefkati gösteren buyukannemizi ararız o su böreğinde…
 ..
Farkındalıklı yeme, o anda karar vermektir… Bedenim için çok da besleyici olmayan su böreğini yiyecek miyim? Evet ise ne kadar? Asla yememek değildir, sadece bilerek, hissederek, duygumuzu doyurarak ancak bedenimize zarar vermeden yemektir. Besin olarak görürsek belki bedenimize daha uygun başka bir seçeneğe gideriz, duygu olarak görürsek de, büyükannemizi, onun sevgisini, şefkatini hatırlamak, hayatımızda ona sahip olduğumuz için şükretmek için bir-iki lokma belki yeterli olabilir? Sonuçta bize o kadar özen gösteren bir kişi yanılmış olmamalı, gerçekten özene, itinaya, şefkate layığız… En başta da bunu kendimize biz vermeliyiz…

Obezite ve Yeme Psikolojisi

Son 20 senedir fazla kilolar aldım, verdim konularıyla içiçeyim… İlk başta basit görünmüştü formül. Çok yersen kilo alırsın, az yersen verirsin…

İlk diyetisyene gittiğimde 20 yaşındaydım, Amerika’dan ithal bir sistem gelmişti. Yaklaşık 15 kilo vermem gerektiği söylendi (ki o zaman sadece 69 kiloydum, şimdi o kiloda olsam daha ne isterim 🙂 (ki aslında kemik yapıma göre benim için normal bir kiloymuş sonradan öğrendim). Bu merkezde ayrıca ilk kez “bedenim mükemmel değil, ne yapsam da mükemmel olmayacak, herkes de bunu görüyor zaten” mesajını aldım. Kollarımın genele göre kalın olduğu yorumunu işittiğimdeki şaşkınlığımı hala hatırlıyorum. (Şimdi geriye dönüp baktığımda, o anda bilinçaltıma negatif bir inanç yerleştirilmiş olduğunu anlıyorum ki bunun nasıl yapıldığı, kısa-uzun dönem sonuçları ve nasıl silinebileceği ayrı bir yazı konusudur).

Zaman geçip de her diyet sonrası daha fazla kilonun geri döndüğünü görünce burada bir acayiplik var dedim ve fazla kiloluğa başka açılarına bakmaya başladım. Bu bakış beni doktora tezime kadar götürdü. Anladım mı denklemi? Bayağı bir fikir oluştu ve her geçen gün de yeni bilgileri öğrenmeye devam ediyorum. Ancak tamam oldu işi çözdüm demeye ömrüm yeter mi bilmem?

Konuyu detaylandırmadan önce kesin öğrendiğimi paylaşayım: Obezite yaygınlığı hızlı bir şekilde artan, ciddi, kompleks bir sağlık problemidir. Nedenlerini anlamak için pek çok açıdan bakmak gerekir. Fiziksel, duygusal, ruhsal açılardan hastalığın nedenlerini bulmak gerekir. Keza, tedavisi için de multidisipliner, farklı uzmanlık alanlarının dahil olduğu (dahiliye, endokronoloji, nöroloji gibi tıp alanları, psikoloji, gerekirse psikiyatri, beslenme, anatomi eğitimi, vs) bir yapı oluşturulmalıdır – diğer tüm kronik hastalıkların tedavisinde olduğu gibi…

Biraz resmi rakamlara bakarsak obezite konusunun dünya çapında ve ülkemizde ne kadar ciddi bir sorun olduğunu görebiliriz: Amerikalı yetişkinlerin %25’i obezite ile savaşmaktadır ve bu oran gün geçtikçe artış göstermektedir. OECD tahminlerine göre artış eğilimi hızla devam ederek. ABD, İngiltere, Avusturalya’nın fazla kilolu oranının 2020 yılında %70’lere yaklaşacağı tahmin edilmektedir. Türkiye’de 2003 yılında obezite oranı %12 iken, 2008 yılında %15,2  2010’da %16,9 ve 2012’de de 17,2 olarak artış göstermiştir. Günümüzde ülkemizin nufusunun yaklaşık %30’u obez sınırını aşmıştır.

İnsan düşünmeden edemiyor, milyarlarca insan fazla kilolu veya obez, ki bu durum aileleri, çevreleri, medya ve toplum tarafından yoğun eleştiri altında, sürekli “hatalısın, çirkinsin, iradesizsin,…” mesajları yağıyor. Bu insanlar isteyerek mi bu duruma düşerler, hadi düştüler diyelim, neden o noktada kalmaya devam ederler?

Her uzman kendi ilgi alanını araştırırken ve bulduklarını uygulamaya koyarken, en büyük hatası sadece o pencereden kronik bir hastalığı tedavi etmeye çalışmasıdır. Ancak örneğin malesef dar bakışlı bir diyetisyen, duygusal yeme veya gece yeme bozukluğu olan bir hastanın, gece yarısı, adeta transa geçmiş bir şekilde bir paket çikolata yemesini anlayamaz. Hatta “ben doğru formülü verdim, sen yapmıyorsun” diyerek hastaya tekrar “hatalısın, iradesizsin,…” mesajını vermeye devam eder.

Yeme psikolojisi, duygusal yemeden çeşitli psikiyatrik hastalıklara kadar gidebilen geniş bir yelpazedir. En sık görülen rahatsızlık da depresyondur. Depresyon iki yönlü gelişebilir, depresif durum yeme alışkanlıklarını değiştirip kilo alımına yol açabileceği gibi, fazla kilo yüzünden de depresyon gelişebilir. Duygusal yeme, olumlu/olumsuz duygulanım sonucunda buna tepki olarak yemek yemek olarak tarif edilebilir. Kişi yemek yiyerek adeta kendini “tedavi eder”. Hastada psikopatoloji gelişmişse anoreksiya, bulimiya da görülebilir. Hayatının kontrolünü kendinde hissetmeyen kişi, bedenini aşırı kontrol ederek tepki verebilir. Obsesif kişilik yemeklere takıntılık olarak çıkabilir. Yeme bağımlılığı da yeni yeni araştırılmaya başlanılan, psikolojik ve nörolojik açıklamaları olan bir hastalıktır…. bu örnekleri çoğaltabiliriz….

Özet olarak, eğer kronik olarak fazla kilo sorununuz varsa, bu bir hastalıktır ve tedavisinde mutlaka multidisipliner, farklı uzmanların beraber çalıştığı bir tedavi sürecine girmek şarttır. Aksi halde geçici olarak kilo verilse de bir süre sonra kilo geri alımı gerçekleşir (malesef konvansiyonel yöntemlerle kilo verildikten sonra kilo geri alım yüzdesi çok yüksektir, %90-95 civarındadır!). Kapsamlı bir tedaviye başlamayacaksanız hiç başlamayın, mevcut kilonuzu koruyun, çok daha sağlıkdır. Kilo veriş ve alışlar bedenimize ciddi zarar vermektedir. Obezite kesinlikle tedavi edilebilir bir hastalıktır, yeter ki doğru adresi bulun….